Šetnja po Bosforu

Šetnja po Bosforu

Antička legenda kaže da je 30-ak km dug moreuz između Crnog i Mramornog mora dobio naziv zbog ljubavnog slučaja sa bogom Zeusom, čuvenim antičkim zavodnikom, i njegovom (još jednom u nizu) ljubavnom aferom, ovog puta sa Io. Kako bi izbjegao sumnjičavost svoje žene Here, Zeus je Io pretvorio u ljupku kravu i poslao je da pobjegne. Iako je Io uspjela da prepliva moreuz, Hera je ipak saznala za nju i poslala roj obada da je uznemiravaju i plaše, sve dok nije dospjela daleko, do Egejskog mora. Riječ “bosfor” i znači “kravlji prolaz”.

bridges_wallpapers_73

Po nekim skorijim naučnim istraživanjima, moreuz Bosfor (na turskom – Boğazici) nastao je kao rezultat vremenskih neprilika nalik velikom Potopu opisanom u Bibliji, kada je prije oko 10.000 godina nivo Egejskog mora porastao, prelio se preko najnižeg dijela kopna ka Crnom moru, oformio Bosfor i Mramorno more, pretvorivši dotadašnje slatkovodno – Crno jezero, u slano more.

Do prije par godina, na kraju elegantnog Bosforskog mosta u smjeru ka azijskom dijelu Istanbula, stajala je tabla sa natpisom na turskom i engleskom: „Dobro došli u Aziju“. Slična tabla, sa dobrodošlicom u Evropu bila je postavljena sa suprotne strane mosta. Iako tabli više nema, opšte je poznato da je Bosforski moreuz koji počinje na sjeveru (na Crnom moru), a završava se na jugu ulaskom u Mramorno more, prirodna granica između dva kontinenta – Evrope i Azije, a Istanbul jedini grad na svijetu koji leži na dva kontinenta.

Bosfor je dug 32 km i može se preći na dva mjesta: preko Bosforskog mosta (Boğaziçi Köprüsü – 5,7 km vazdušnom linijom od Istorijskog centra), ili još oko 6 km sjevernije preko mosta Sultana Mehmeda II Osvajača (Fatih Sultan Mehmet Köprüsü). Istanbul sigurno ne bi bio ono što je, da nije Bosfora. Sa evropske, ali i sa azijske strane, možete provesti čitav dan uživajući u šetnji duž možda najušuškanijeg dijela grada, dijelova kojih rjeđe ima u uobičajenoj turističkoj ponudi, a koje neizostavno treba vidjeti. Osim brodova koji prolaze moreuzom, usput ćete vidjeti i neke od najljepših drvenih, kitnjastih vila Bosfora.

Za prvi susret sa Bosforom možete izabrati brod ili šetnju. I jedno i drugo, doživljaj je za sebe – ovo drugo posebno. Ako ste u prilici da upoznate dijelove Bosfora sa kopna, evo par stvari na koje treba da obratite pažnju.

Dolmabahče palata

Obala Bosfora prilično je razuđena. Sa evropske strane, kraj same obale duž gotovo čitavog moreuza prolazi ulica, put sa čije se desne strane (u smjeru ka sjeveru) nalazi šetalište sa klupama, poneki park, šumarak, igralište za djecu i slično. Tik uz podnožje zelenih brežuljaka, vidjet ćete prelijepe stare, osmanlijske vile iz XIX veka – jali (yalı). Sa “sitnim vezom” na drvenim fasadama, dijelovima „čipki“ u duborezu koje vise jedne iznad drugih, često uz samu ulicu, arhitektura ovih kuća neodoljivo podsjeća na kolonijalni stil. Mnoge od kuća dotjerane su sa posebnim ukusom i služe kao ljetnjikovci imućnih stanovnika Istanbula, često muzeji, a u najvećim i najočuvanijim nalaze se rezidencije ambasada.

Počev od centra grada, prvih nekoliko kilometara duž Bosfora u smjeru ka sjeveru, Istanbul je još uvijek gusto naseljen. U ovom dijelu nalazi se posljednja adresa osmanskih vladara iz XIX vijeka – Dolmabahče palata (Dolmabahçe Sarayi), Pomorski muzej i palata Čiragan (Çirağan Sarayi), sada luksuzni hotel Čiragan Palas Kempinski (Çirağan Palace Kempinski). Preko puta palate Čiragan, na uzbrdici iznad Bosfora spušta se Jildiz park (Yıldız), a u okviru bašte sa jezerom i fontanama i Jildiz palata (Yıldız Sarayı – “Zvjezdana palata”). Jednu od vjerovatno najljepših zelenih površina u Istanbulu (nekada dio dvorskog kompleksa osmanlijskih vladara), sagradio je 1880. sultan Abdülhamid II.

Čim prođete slikoviti kraj Ortakoj (Ortaköy) sa istoimenom džamijom na doku (XVIII vek), elegantnim ribljim restoranima i romantičnim pogledima na Bosforski most, duž moreuza počinju da se nižu prelijepa istanbulska predgrađa sa već pomenutim drvenim vilama, pretežno u vlasništvu domaćih, ali i bjelosvjetskih bogataša , kao i čuvena tvrđava Rumeli Hisarı.

U mnogim dijelovima duž evropske obale Bosfora, paralelno sa ulicom za automobile betoniran je kej. U bilo koje vrijeme, na šetalištu možete vidjeti ljude kako džogiraju, djecu u šetnji, prodavce sladoleda i balona, ili one kojima je pogled na azijski deo (preko puta) vrijedan inspiracije.  Počev od Arnavutkoja (Arnavutköy) i luksuznog Bebeka između dva mosta na Bosforu, preko prelijepog Emirgan parka sa jezercem i kitnjastim carskim paviljonom, zaliva Istinije (İstinye) sa marinom za jahte i Jenikoja (Yeniköy), sve do Sarijera (Sariyer)…  izaberite vaš omiljeni dio Bosfora i provedite u njemu dio dana u šetnji, ručku, odmarajući se na klupi i posmatrajući brodove.

Tvrđava Rumeli

Iako sve do nedavno, azijska obala Bosfora ni izbliza nije bila popularna kao evropska, stvari su se prilično promjenile. Između dva mosta na Bosforu, u posljednjih desetak godina nikle su predivne vile u minimalističkom stilu, obnavljaju se one stare, a cijene nekretnina rastu.

Osim bosforskih vila, azijska strana moreuza ima još mnogo toga u ponudi. Na najsevernijem dijelu nalazi se kraj Pašabahče (Paşabahçe – „Pašina bašta“), poznat po najvećoj proizvodnji stakla u Turskoj. Nešto južnije naići ćete ka Kanlidžu (Kanlıca), kraj poznat po jogurtu (probajte jogurt u Asirlik Kanlica Yoğurdu, na İskele Meydani). U okolini Kanlidže nalazi se i restoran Körfez, po mišljenjima lokalaca jedan od najpoznatijih na Bosforu.

Restoran Körfez

U dijelu pod imenom Bejkoz (Beykoz) smjestila se prelijepa vila Ethem Pertev Yalısı iz 1860. godine, a nešto dalje i Hidiv Kasrı, nekadašnje zdanje egipatskog konzulata, danas luksuzni restoran. Ispod Fatih mosta, nalazi se najstarija vila Bosfora – Köprülü Amcazade Hüseyin Paşa Yali, iz 1698. godine.

Preko puta tvrđave Rumeli sa evropske strane nalazi se nešto starija Anadolu Hisarı (“Anadolijska tvrđava”). Sagrađena je krajem XIV vijeka, kada je sultan Bajazit I prvi put pravio konkretnije planove u vezi osvajanja Konstantinopolja, na mjestu gde je moreuz najuži (660 m). Anadolijska tvrđava najstarija je građevina iz osmanlijskog perioda u Istanbulu, na žalost zatvorena za posjetioce. Sam kraj oko zidina, tik uz more, veoma je prijatan za šetnju. U južnom dijelu tvrđave, na mjestu gde se rječica Göksu uliva u moreuz, pejzaž dopunjuju slikoviti ribarski brodići i riblje taverne. Par stotina metara uzvodno, na samoj obali rijeke, u trsci se nalaze drvene platforme sa restoranima na vodi. I brodiće, i taverne možete lijepo vidjeti stojeći na mostu sa kojeg se pružaju pogledi na obje strane rijeke, Bosfor i tvrđavu.

Anadolijska tvrđava

Još južnije, u dijelu Kandili (Kandıllı) nalazi se čuvena mini palata Küçüksu Kasrı. Malena, sa fasadom nalik čipki, služila je posljednjim osmanlijskim sultanima kao mjesto odmora prilikom lova i izleta u prirodi. Palatu je sredinom XIX vijeka podigao sultan Abdul Mežid I (Abd-ul Mejid I) i njenu unutrašnjost opremio u stilu sličnom palatama Dolmabahče i Bejlerbeji. Godine 1944, palata je otvorena za posjetioce. Nešto dalje, kraj same obale proći ćete kraj bijelog zdanja vojne škole – Kuleli Askeri Lisesi.

Možda nije najlepši, ali moj lični favorit u posjeti Istanbulu je Ortakoj. Kitnjasta “barokna” džamija nije jedina koja privlači pažnju posjetilaca Ortakoja, pogotovo u kasno ljetnje popodne ili rano predvečerje. Sam njen položaj, na rtu sa brodićima ukotvljenim na doku, ili onim koji krstare moreuzom, sa Bosforskim mostom u pozadini, ovo mjesto čini nekim od najromantičnijih na Bosforu, jednom od večnih razglednica ovog dijela Istanbula. Iza džamije, kod trga sa klupama i igralištem za djecu nalaze se mnogobrojni kiosci sa jelima “s’ nogu”. Probajte gözleme – turske slane palačinke sa sirom, ili možda komadiće pržene lignje na ražnjiću. Potpuni hit Ortakoja je kumpir – veliki krompir, skuhan sa ljuskom, u koji se dok je još vruć stavi topljeni kačkavalj. Osim kačkavalja, po cijeni od oko 3 eura iz izloga kioska izaberite još neku od mnogobrojnih salata koju će vam sipati u krompir, uz majonezu i kečap, ako želite.

 

Ivana Dukčević, Furaj.ba