Aleksa Šantić (Mostar, 27. maj 1868 – Mostar, 2. februar 1924) jedan je od najznačajnijih bosanskohercegovačkih pjesnika te jedan od najprepoznatljivijih predstavnika novije lirike u Bosni i Hercegovini. Gotovo cijeli život proveo je u rodnom Mostaru, gradu koji je snažno obilježio njegovu poeziju i kojem je Šantić, zauzvrat, dao trajno mjesto u književnoj i kulturnoj historiji.
Poticao je iz trgovačke porodice u kojoj nije nailazio na razumijevanje za svoj književni dar. Nakon smrti oca Riste, o Aleksi, njegovoj braći Peri i Jakovu te sestri Persi brinuo se strogi stric. Trgovačku školu završio je u Trstu i Ljubljani, ali se ubrzo vratio u Mostar, gdje se u potpunosti posvetio književnom i kulturnom radu.
Šantić je bio jedan od osnivača i urednika književnog lista „Zora“, pokrenutog u Mostaru 1896. godine, koji je okupljao najznačajnija imena tadašnje južnoslavenske književnosti. Kao predsjednik Srpskog pjevačkog društva „Gusle“, intenzivno je učestvovao u kulturnom životu grada i družio se s pjesnicima poput Svetozara Ćorovića, Jovana Dučića, Osmana Đikića i drugih.
Aleksa Šantić – Zimsko jutro
Njegovo pjesničko stvaralaštvo razvijalo se na prijelazu iz 19. u 20. stoljeće, u vremenu snažnih društvenih i političkih promjena. Najzreliji i umjetnički najvredniji dio Šantićeve poezije nastaje između 1905. i 1910. godine. Napisao je oko 700 pjesama, a njegova poezija prepoznatljiva je po snažnim emocijama, elegičnom tonu i melodičnom izrazu, pod snažnim utjecajem sevdalinke.
Ljubavna lirika Alekse Šantića ispunjena je čežnjom, neostvarenom ljubavlju i tihom tugom. Najpoznatija pjesma „Emina“, inspirisana stvarnom mostarskom djevojkom, prerasla je u jednu od najpoznatijih sevdalinki, dok su pjesme poput „Ostajte ovdje“, „Moja otadžbina“ i „Mi znamo sudbu“ postale simboli rodoljubne i socijalno angažirane poezije. U njegovim stihovima Mostar se pojavljuje kroz bašte behara, šadrvane, hamame i tihe sokake, a pjesnikove muze uvijek su na razmeđu ljubavi prema ženi i ljubavi prema narodu.
Šantić je bio i značajan prevodilac, posebno s njemačkog jezika. Prevod pjesme Heinricha Heinea „Der Asra“, poznat pod naslovom „Kraj tanana šadrvana“, ubraja se u vrhunska ostvarenja prevodilačke književnosti.
Tokom Prvog svjetskog rata bio je zatvoren kao talac, a posljednje godine života proveo je teško bolestan od tuberkuloze. Umro je u Mostaru 1924. godine, a njegov pogreb ostao je upamćen kao jedan od najvećih u historiji grada – cijeli Mostar bio je zavijen u crno, a građani su satima ispraćali svog pjesnika.
Danas se sjećanje na Alekse Šantića u Mostaru čuva kroz brojne kulturne sadržaje. Svake godine održavaju se „Šantićeve večeri poezije“, jedna od najznačajnijih književnih manifestacija u Bosni i Hercegovini, tokom kojih se dodjeljuje i književna nagrada „Aleksa Šantić“. U Ćorovića kući na Luci nalazi se spomen-soba Alekse Šantića, u kojoj su izloženi rukopisi, pisma, fotografije, lični predmeti i izdanja njegovih djela, a prostor se koristi i za književne promocije i kulturne programe.
Šantićevo ime danas nose ulice, park u Mostaru, škole, kulturne ustanove, kao i selo u Vojvodini, dok se njegov lik nalazi na novčanici od 10 konvertibilnih maraka. Njegova poezija i dalje živi među čitateljima, a stihovi Alekse Šantića ostaju trajno svjedočanstvo jednog Mostara koji je vjerovao u ljepotu, ljubav i zajednički život.
