Travnik je u središtu pažnje arheološke javnosti zahvaljujući dvjema izuzetno značajnim otkrićima: prethistorijskom nalazištu Begića Glavica u naselju Ćosići i prvom paleolitskom lokalitetu u srednjoj Bosni – pećini Suhi Dol.
Lokalitet Begića Glavica već je predstavljen javnosti kroz prezentaciju održanu u Maloj galeriji Ex Ponto u Rodnoj kući Ive Andrića, u okviru obilježavanja 75 godina postojanja Zavičajnog muzeja Travnik. Tim međunarodnih stručnjaka predvođenih višim kustosom Ajlom Sejfuli i dr. Mariom Gavranovićem iz Austrijskog arheološkog instituta u Beču otkrio je bogatu zbirku artefakata: ukrašene nanogvice, narukvice, spiralne ukrase i ulomke keramičkih posuda, koji svjedoče o složenoj kulturi i životu zajednica kasnog bronzanog doba.
Osim Begića Glavice, u julu je započelo probno istraživanje pećine Suhi Dol nadomak istoimenog sela kod Travnika, što je rezultiralo otkrićem prvog paleolitskog lokaliteta u Srednjoj Bosni. Istraživačka ekipa, koju čine Ajla Sejfuli, izv. prof. dr. Nikola Vukosavljević, dr. sc. Marko Banda (Filozofski fakultet, Zagreb), dr. sc. Tamara Dogandžić (Leibniz centar za arheologiju, Mainz) i dr. sc. Sonja Kačar (Austrijski arheološki institut, Beč), otkrila je brojne artefakte od okresanog kamena i ostatke životinjskih kostiju.
Kremene alatke karakteristične su za srednji paleolit, period kada su u Evropi živjeli Neandertalci, između 300.000 i 40.000 godina prije nove ere. Ovo otkriće čini pećinu Suhi Dol najstarijim i prvim paleolitskim arheološkim lokalitetom u srednjoj Bosni, čime Travnik postaje nezaobilazna tačka na arheološkoj karti Dinarida.
Zavičajni muzej Travnik potvrđuje svoj status jednog od najaktivnijih muzeja u BiH, kontinuirano istražujući lokalitete od prahistorije, preko antike, do srednjeg vijeka. Među najvažnijim projektima su i istraživanja antičkog lokaliteta u Đelilovcu kod Turbeta, gdje su pronađeni rijetki artefakti poput bronzane pločice s prikazom Dunavskog konjanika, rimskog novca i dokaza o pogonima za preradu željeza, te istraživanja srednjovjekovnih nekropola u Klisi, Han Biloj i Fazlićima.
Dugogodišnja međunarodna saradnja omogućila je primjenu savremenih arheoloških metoda, uključujući radiokarbonsku analizu (C14), i kontinuiranu razmjenu znanja, čineći nalaze iz Begića Glavice i Suhi Dola dostupnim i relevantnim za naučnu zajednicu i širu javnost.
