Lisabon – Grad na rijeci Težo

Lisabon – Grad na rijeci Težo

Lisabon, grad na rijeci Težo, jedan je od onih specifičnih, pomalo boemskih gradova koji vam zbog svoje jednostavnosti i opuštenosti, uvijek ostaju u srcu. Šetajući Lisabonom, nećete vidjeti mnogo od umivenosti i dotjeranosti Londona ili Pariza, ali su ipak na svakom ćošku, zgradi, pločniku ili trgu vidljivi znaci njegovog nekadašnjeg sjaja. 

Elevador da Bica

Tekst i fotografije: Ivana Dukčević

Lisabon (na portugalskom – Lišbóa) je grad koji morate otkrivati sami, pješice, uvijek i iznova. U tome vam mogu pomoći Lišboétaš – kako sebe, na portugalskom nazivaju stanovnici Lisabona – njih 565 000 (šire gradsko i prigradsko područje: oko 2,8 miliona).

Grad su oko 1200. p.n.e. osnovali Kartaginjani kao Allis Ubbo (“sigurna luka”), da bi od 205. godine p. n. e postao dio rimske provincije Luzitanije kao Olissipo. Tokom istorije, Lisabonom su prohujali Kelti, Feničani, Rimljani, Vizigoti i Mavari.

Centar nekadašnjeg mavarskog Lisabona nalazio se na mjestu sadašnje Alfame (od arapskog: al-hamma, što znači “izvor”) – najstarijeg dijela grada. Smješten na prostoru podno zidina tvrđave Kastelo Sao Žorže (Castelo São Jorge), istočno od centra – Baiše, ovaj kraj čine mali trgovi i lavirint uskih, strmih ulica koje se spuštaju od tvrđave, često presjecajući dugačke stepenice sa gelenderima. Alfama je i jedini dio Lisabona koji nekim čudom uspio da prođe sa najmanje oštećenja u razornom zemljotresu 1755. godine. I danas je ovo stambena četvrt sa starim tavernama, u kojima se uz tipične zvuke fada, služe specijaliteti portugalske kuhinje.

Jedna od atrakcija Alfame je pijaca Mercado de Santa Clara, koja svakog utorka i subote postaje buvlja pijaca “Feira da Ladra” (“Pijaca lopova”). Interesantno je da u prevodu naziva “Pijaca lopova”, “ladra” je imenica ženskog roda, te se naziv ustvari odnosi na ženske lopove! Na ovoj pijaci, osim antikvarnih predmeta i svakojakih suvenira, možete pazariti i originalne portugalske pločice – azuležose.

Alfama, Katedrala – Se

U Alfami možete pogledati i “Kuću šiljaka” (Casa dos Bicos) u obliku dijamanata – njih ukupno 1125, bivši dom sina guvernera kolonije Indije iz XVI veka, koja je jedno vrijeme služila i kao pomoćna zgrada za usoljavanje bakalara; Museo do Fado (Casa de Fado e da Guitarra Portuguesa – Kuća fada i portugalske gitare) i Museu Nacional do Azulejo – Muzej portugalskih pločica, sa kolekcijom iz perioda počev od XV vijeka.

Većina ulica donjeg grada – Baiše i danas nose imena kao u vrijeme kada je ovaj dio grada u XVIII vijeku poslije rekonstrukcije postao bankarski i trgovački centar Lisabona: Rua do Ouro (Zlatna ulica), Rua da Prata (Srebrna ulica), Rua dos Sapeteiros (Ulica Obućara), itd. Vjerovatno najpoznatija ulica Baiše – Rua Augusta, završava se kitnjastim prolazom na obali rijeke Tejo (Težo), na trgu Praça de Comércio, nekadašnjem Terreiro do Paço – trgu kraljevske palate. Na trgu se danas nalazi okretnica starih, crvenih tramvaja koji turiste voze u obilazak Lisabona – Linha da Colinas.

Pogled sa spomenika Padrão dos Descobrimentos, Lisabon

Sjeverno od Baiše, jedan do drugog nalazi se nekoliko velikih i prostranih, gradskih trgova: Praça da Figueira sa statuom kralja Žoaa I i poslastičarnicom “Confeitaria Nacional” (osnovanom 1829), i specifičnim portugalskim pločnikom – calçada portuguesa (kalsada portugeza); Trg Praça Dom Pedro IV (poznat i kao: Praça do Rossio) sa prelepom, starom železničkom stanicom i zdanjem Narodnog pozorišta – Teatro Nacional Dona Maria II. Na sredini trga nalazi se statua kralja Dom Pedra IV, dvije kružne fontane i neobičan portugalski pločnik koji “imitira” talase; Izduženi trg Praça dos Restauradores, sa prelijepim pločnikom od mozaika crne i bijele boje i spomenikom u slavu pobjede u ratu za nezavisnost od Španije, nalazi se na početku (ili kraju) najpoznatije gradske avenije Avenida de Liberdade, koja vodi uzbrdo ka trgu Markiza de Pombala i parku Eduardo VII.

 

Pogled sa Statue Hrista  na centar Lisabona i najduži most u Evropi

Centar grada Lisabona smjestio se kraj reke Težo, 17 km pred njen ulazak u Atlantik (jedno od najširih rječnih ušća na svijetu). Na sjeveru Lisabona 1998. godine sagrađen prelijepi (i još uvijek) najduži most u Evropi koji ga premošćuje – ukupne dužine od 17,2 km. Obzirom da grad leži na 7 brda, za njegovo razgledanje prilično važno da budete u kondiciji. Iako je poznat po “elevadorima”, gradskim uspinjačama s početka XX vijeka koje i dalje funkcionišu, imaju isti izgled kao i prije 100 godina i prevoze putnike uzbrdo i nizbrdo strmih lisabonskih ulica, na većini mjesta ćete ipak morati pješke.

Elevador da Gloria

Četiri gradske uspinjače svojevsni su simbol Lisabona: najstariji Elevador da Lavra (iz1884. godine, prva gradska uspinjača na svijetu na vodeni pogon), najpoznatiji Elevador da Gloria, najpiktoreskniji Elevador da Bica (zapadno od centra, možda najljepša ulica Lisabona po kojoj vozi uspinjača – Rua da Bica Duarte Bela) i najkitnjastiji lift-elevador od kovanog gvožđa – Santa Justa (Santa Žusta) – stara drvena kabina unutar 32 m visokog, kitnjastog tornja filigranske dekoracije, u mreži konstrukcije kovanog gvožđa, sagrađena 1902. godine radi lakšeg stizanja do gornjeg grada – Bairro Alto. Duž šireg centra grada saobraća i čuveni stari, žuti ili crveni tramvaj (eléctrico) broj 28, uvežen davnih 90-tih godina XIX veka iz San Franciska, koji najviše koriste turisti, jer prolazi pored velikog broja najvažnijih gradskih znamenitosti.

Širom Lisabona, na vrhovima brda i brežuljaka, nalaze se vidikovci (miradouro) sa predivnim pogledima na grad i rijeku Težo. Teško je reći sa kojeg od njih se pruža najljepši pogled na grad, ali su Miradouro de São Pedro de Alcántara, vidikovac sa jugo-zapadnog dijela tvrđave Svetog Đorđa i sa vrha statue Hrista – Sanctuario de Cristo Rei, odakle se zaista vidi čitav Lisabon .

Dok se sa istočne strane Baiše nalazi najstariji dio grada – Alfama, sa druge strane, takođe na uzvišenju smjestio se elegantni, boemski i pjesnički Bairro Alto („Gornji kraj”), ali i Chiado, sa uličicama prepunih fado barova i kafea. Nastao je u XVI vijeku kao rezidencijalna četvrt trgovaca čije su radnje bile u Baiši. Kasnije su u njemu kuće kupovali bogati građani Lisabona da budu što dalje od sirotinje Alfame, dok je tokom XIX i XX vijeka kraj postao pribježište boema i pjesnika. I danas je ovo mjesto sastajanja umjetnika i omiljeno stecište mladih, sa barovima, klubovima i restoranima.

Alfama

Duž reke Težo u smjeru ka zapadu obavezno obiđite istorijski dio grada – Belém, sa nekoliko najvažnijih spomenika kulture u manuelin stilu (nazvanom po pokrovitelju umjetnosti, kralju Manuelu I – spoj kasno-gotskog stila i rane renesanse), koji su vremenom postali svojevrsni simboli grada i dio UNESCO-ve svetske kulturne baštine.

Osim prelijepog, kitnjastog bijelog manastira Mosterio dos Jerónimos (Mosterio dos Žeronimos) sagrađenog od enormnog bogatstva stečenog iz kolonije Zapadne Indije (prvenstveno zbog ekskluzivnog prava na trgovinu biberom), Pomorskog muzeja (Museu de Marinha), simpatične kule osmatračnice u moru – Torre de Belém, najljepšeg muzeja kitnjastih kočija na svijetu kojima bi i Pepeljuga pozavidela – Museu Nacional dos Coches i spomenika portugalskim prekomorskim otkrićima – Padrão dos Descobrimentos, ispred kojeg se urezana u mermernom pločniku različitih boja nalazi ogromna mapa svijeta, ruže vjetrova i ruta kojim su portugalski moreplovci plovili otkrivajući svijet, simbol Belema je i najpoznatija poslastičarnica Lisabona „Antiga Confeitaria da Belém“ osnovana 1837. Probajte najčuvenije portugalske kolačiće „pasteis de nata“ (ili: pasteis de Belém) čiji recept se čuva u velikoj tajnosti. Interesantno je da su kružne kolačiće od žumanca, krema vanile i cimeta, sa prah šećerom (toliko se da naslutiti!), u XIX veku izmislile monahinje obližnjeg Žeronimo manastira, kako bi u doba kada je manastir zapao u finansijske probleme, prodajući kolače uspjele da se prehrane. Zahvaljujući izuzetnom ukusu, kolač je vremenom ušao u legendu, a rekord dnevne prodaje je 55 000 komada!

Muzej kočija, Belem / Lisabon

1998. u Lisabonu je održana Svjetska izložba – Expo ’98. Tim povodom na sjevero-istočnom obodu grada izgrađen čitav novi dio -Parque das Nações, sa modernim višespratnicama, arhitektonski futurističkom željezničkom stanicom Estação de Oriente, preko puta koje je ogromna zgrada šoping centra Vasco da Gama.

Na ovom mjestu nalazi se i jedna od najpoznatijih atrakcija grada – Oceanarium (Okeanarijum), sa 4 ogromna tanka i 8000 biljnih i životinjskih vrsta svakog okeana pojedinačno, i centralnim akvarijumom u sredini zapremine 5 miliona litara vode.

Na obali, možete se prošetati kraj rijeke i voziti žičarom koja ka tornju Torre Vasco da Gama, blizu istoimenog, najdužeg mosta Evrope. U novim, lijepo uređenim avenijama ovog kraja, na malim kružnim tokovima postavljene su interesantne, modernističke fontane, od kojih su najinteresantnije one u plavo-zelenim ili narandžasto-crvenim pločicama u obliku “osvjetljenog” vulkana iz kojeg teče “lava” – voda koja izbija iz sredine fontane i curi niz pločice.