Sarajevska Hagada se nakon pet stoljeća vraća u Španiju

    Sarajevska Hagada se nakon pet stoljeća vraća u Španiju

    Skoro pa najveće blago koje Zemaljski muzej BiH čuva je Sarajevska Hagada, jevrejska obredna knjiga koja sadrži biblijske priče, molitve i psalme vezane za praznik Pesah posvećen oslobođenju Jevreja od egipatskog ropstva.

    Ova vrijedna knjiga upisana u registar Memorija svijeta UNESCO-a, posvećen pokretnoj kulturnoj baštini, preživjela je progon iz Španije, inkviziciju, dva svjetska i posljednji rat u Bosni i Hercegovini. Nakon pet stoljeća u  septembru se kroz izložbu prvi put vraća u svoju domovinu Španiju.

    Izložba “Sarajevska Hagada” bit će otvorena 14. septembra u Sefardskom centru u Madridu. U zavisnosti od epidemijske situacije izložba bi mogla biti upriličena i u Toledu i Barceloni.

    Izložba će biti organizirana uz pomoć Casa Sefardi, ustanove koja uz podršku Ministarstva vanjskih poslova Španije promiče kulturu, umjetnost i raznolikost, a na njoj će biti izložene mape grafika, ilustracije, fotografije i zapisi iz ovog vrijednog rukopisa.

    Na izložbi će biti predstavljen i projekat Izdavačke kuće Rabic koja je jedina objavila faksimilno izdanje Sarajevske Hagade. Original ovog rukopisa nalazi se u sarajevskom Zemaljskom muzeju i jedan je od najvrijednijih eksponata ove ustanove.

    Zašto baš sarajevska?

    Ima mnogo Hagada u svijetu, no sarajevska je jedna od najpoznatijih. Izrađena je na sjeveru Španije između 1330. i 1380. godine. Jedna je to od desetak Hagada porijeklom iz srednjevjekovne Španije i jedina specifično ilustrirana. Pretpostavlja se da je bila naručena kao svadbeni dar, s obzirom na to da jedna od ilustracija predstavlja grbove dvije najmoćnije porodice u Kataloniji toga vremena.

    Ispisana je krasnopisom na prerađenoj i istančanoj koži u vrijeme kada papir još uvijek nije bio u masovnoj upotrebi. Ovaj rukopis ima 142 pergamentska lista podijeljena na tri dijela.

    Prvi sadrži 62 figuralne kompozicije, sa kratkim natpisima na hebrejskom jeziku. Drugi dio je tekst popraćen dekorativnim motivima poput inicijala, biljne ornamentike i figura, a treći sadrži molitve i psalme bez ikakvih ukrasa, koji se čitaju u dane Pesaha.

    Sjaj kolorita, raskoš slikarske materije, fantastičan svijet životinja, inicijala, prepleta, zoomorfne biljne i geometrijske ornamentike, likova, grbova i simbola, ovo remek djelo nepoznatog umjetnika, izaziva i danas divljenje i čuđenje u isti mah.

    Otkud u Sarajevu?

    Kada su Jevreji Sefardi protjerani sa Iberijskog poluotoka davne 1492. Godine, došli su u Sarajevo koje ih je primilo širom raširenih ruku is a sobom su ponijeli Hagadu. Josef Cohen prodao je ovaj rukopis Zemaljskom muzeju u Sarajevu 1894. godine.

    Kao jedan od najvrednijih eksponata Muzeja, prvo su je tražili Nijemci kada su za vrijeme Drugog svjetskog rata okupirali Sarajevo. Kroz ratove uglavnom su je spašavali oni koji ne pripadaju jevrejskoj zajednici, čime se danas Sarajevo ponosi.

    Od tada u Španiju se nije vraćala, u Sarajevu je čuvana u specijalnoj kaseti i izlagana jednom godišnje javnosti. U Španiji su je žejeli vidjeti na svjetskoj izložbi koja je priređena u Madridu 1992. godine povodom obilježavanja 500 godina od progona Jevreja iz Španije, ali je tada u BiH bio rat, a Sarajevo pod najdužom opsadom jednog grada u modernoj historiji.

    Restaurirana je zahvaljujući pomoći i inicijativa Ujedinjenih nacija(UN).

    Original Hagade u Zemaljskom muzeju može se vidjeti samo nekoliko dana u godini, dok je ostalim danima izložena njena replika.

    Zajedno sa Rukopisnom zbirkom Gazi Husrev-begove bibiloteke upisana je u registar Memorija svijeta UNESCO-a.

    Zato što jedan članak nije dovoljan…

    HAGADA

    MUZEJ JEVREJA

    JEVREJSKO GROBLJE

    JEVREJSKE PALATE I SPOMENICI BEZ KOJIH SARAJEVO NE BI BILO ISTO