U Bosni i Hercegovini većina gradova ima svoju tvrđavu – u pravilu smještenu na uzvišenju iznad grada, s impozantnim pogledom na okolno područje. Često nismo ni svjesni tih nijemih čuvara prošlosti, ali kada im posvetimo malo više pažnje, njihova svrha i značaj postaju jasni.
Zvornik, Foto: Fahrudin Kreštalica
Na površini od 378 kvadratnih kilometara, koliko zauzima opština Zvornik, rasprostranjeni su brojni tragovi bogate prošlosti – nekropole stećaka, hramovi, crkve, džamije i stare građevine, ali i izuzetno prirodno bogatstvo. Veći dio ovog prostora prekrivaju šume i poljoprivredna zemljišta, koja predstavljaju osnovu za razvoj i život oko 60.000 stanovnika.
Jedan od najznačajnijih historijskih objekata u Zvorniku je tvrđava poznata pod nazivom Kula Grad ili Đurđev Grad, smještena na brdu Mlađevac iznad rijeke Drine. Prvi put se spominje 1410. godine, kada je, prema historijskim izvorima, mađarski kralj ovu utvrdu poklonio srpskom despotu Đurđu Brankoviću, po kojem je i dobila ime. Smatra se jednim od najvećih i najočuvanijih srednjovjekovnih utvrđenja u Bosni i Hercegovini, a postoje i pretpostavke da se na istom mjestu nekada nalazio rimski grad Ad Drinum.
Uz ovaj period veže se i legenda o Prokletoj Jerini, supruzi Đurđa Brankovića, zbog koje se tvrđava često naziva i Jerinin grad. Legendu Starog grada bilježi Mehmed Hudović u knjizi „Zvornik, slike i bilješke iz prošlosti“. Prema narodnom predanju, lijepa vladarica Jerina, nalik mitskoj Kirki, zavodila je mlade junake, a zatim ih, zasitivši ih se, bacala kroz tajna vrata s najviše kule u hučnu Drinu. Legenda dalje kaže da se namjerila i na mladog junaka Vuka Jugovića, koji ju je u posljednjem trenutku zgrabio i zajedno s njom se sunovratio u bezdan. Iako joj se u predanjima pripisuje gradnja Zvorničkog starog grada, takve tvrdnje nemaju historijsku osnovu.
Tvrđava, odnosno Stari grad, danas služi i kao izletište brojnim posjetiocima, nudeći prelijep pogled na rijeku Drinu, Zvornik i okolna naselja. Upravo ta kombinacija prirodnog ambijenta i bogate historije čini ovo mjesto posebno privlačnim turistima.
Grad se sastoji od tri međusobno povezane cjeline. Donji grad smješten je uz putni pravac Zvornik – Sarajevo. Srednji grad, ujedno i najstariji dio utvrđenja, današnji izgled dobio je 1433. godine, u vrijeme kada je despot Đurađ Branković zavladao Zvornikom. Gornji grad nalazi se na oko 407 metara nadmorske visine i predstavlja najdominantniji dio kompleksa. Unutar zidina sačuvano je sedam kula, osam bastiona, dvije barutane, nekoliko tabija, kazamat, cisterna i kasarna, što svjedoči o snažnoj odbrambenoj ulozi ovog utvrđenja.
Pripremila: Elvira Leka, Furaj.ba
