Boza, orijentalni napitak star više od hiljadu godina na Balkan je stigla s Turcima, a danas je poznata i popularna u Bosni, Srbiji, Makedoniji, Bugarskoj, Crnoj Gori, Poljskoj, Ukrajini.
Boza je bezalkoholno, blago fermentirano i izrazito osvježavajuće piće koje se tradicionalno priprema od kukuruza (kukuruznog brašna), kvasca, šećera i vode. Prepoznatljiva je po mutnoj strukturi, žućkastoj boji i specifičnom slatko-kiselom okusu. Najčešće se priprema i poslužuje u slastičarnama, gdje se često nudi uz limunadu, a recepti se razlikuju od kuće do kuće.
Zbog prisustva kvasca, boza je piće kratkog vijeka. Kako vrijeme prolazi, dolazi do prirodnog vrenja, pri čemu se šećer postepeno pretvara u alkohol, a okus prelazi iz slatkog u kiselkast. Upravo zato boza mora biti svježa – tada je najukusnija i najblaža.
Prema historijskim izvorima, boza se prvi put počela pripremati na području današnje Turska oko 900. godine. Sve do 16. vijeka pila se u velikim količinama, bez većih ograničenja. Međutim, pojavom tzv. „tartar boze“, koja je sadržavala alkohol, sultan Selim II uvodi zabrane, a u 17. vijeku sultan Mehmed IV potpuno zabranjuje alkoholna pića. Tada su zatvorene i brojne radnje u kojima se prodavala boza – samo u Istanbulu ih je u to vrijeme bilo oko 300.
Priprema
Kukuruzno brašno se razmuti s malo hladne vode i sipa u veći lonac, koji se zatim dopuni prokuhanom vrućom vodom. Smjesa se kuha na jačoj vatri oko dva sata, uz povremeno miješanje i dodavanje vode po potrebi. Nakon kuhanja, boza se skida s vatre i ostavlja da odstoji nekoliko sati na sobnoj temperaturi, potom se procijedi.
Kvasac se zasebno razmuti u mlakoj vodi i ostavi da se aktivira, a zatim se dodaje u procijeđenu smjesu. Sve se ostavi da fermentira do narednog dana. Ujutro se boza ponovo procijedi kroz gusto sito, dobro iscijedi i ostavi da se ohladi.
Nakon toga se sipa u boce i stavlja u frižider. Boce se ne smiju potpuno zatvarati, jer se proces vrenja nastavlja i stvara ugljen-dioksid, što može dovesti do pucanja ambalaže. Dobro pripremljena boza treba biti mutna – otuda i izreka „bistar k’o boza“.
Bozu je potrebno čuvati u hladnjaku i potrošiti u roku od dva do tri dana. Kako vrijeme prolazi, njena kiselost se povećava, pa se u kratkom periodu može osjetiti prijelaz od pretežno slatkog ka izrazito kiselom okusu.
Osim što je osvježavajuća, boza je i izuzetno hranjiva. Bogata je vitaminima A, B i E, kao i mliječnom kiselinom koja nastaje tokom fermentacije. Lako je probavljiva i energetski snažna, zbog čega se tradicionalno preporučuje osobama kojima je potrebna dodatna energija. Često je konzumiraju i trudnice i porodilje, jer se vjeruje da doprinosi većoj količini i kvaliteti majčinog mlijeka.
Danas se boza može pronaći u slastičarnama u Sarajevo, ali i u drugim gradovima Bosna i Hercegovina, kao i širom Balkana i Evrope. U savremenim verzijama često se obogaćuje vanilin-šećerom ili drugim žitaricama, čime se dobija blago drugačiji, ali prepoznatljiv okus.
