Tradicionalne bosanske kuće nastale su u periodu vladavine Osmanlija na ovim područjima. Ove kuće posjeduju funkcionalno-prostornu trodjelnost: kuća, avlija i bašta. Iako je ovakvih originalnih kuća ostalo malo, uglavnom su pretvorene u muzeje, one svjedoče o kulturi stanovanja muslimanskog stanovništva.
Fotografije: Mirza Hasanefendić/ Iskustvo Bosne
Biščevićeva kuća u Mostaru
Bišćevića kuća (ćošak) iz 17. stoljeća jedan je od najljepše sačuvanih primjera stambene arhitekture osmanskog perioda u Hercegovini, koji svjedoči o visokoj kulturi stanovanja muslimanskog stanovništva i pažnji koja je pridavana prostorima intime i porodičnog života.
Ograđena visokim avlijskim zidom i nevidljiva sa prilaznog puta, orijentirana je na unutrašnje dvorište i rijeku Neretvu. Zajednički, poluotvoreni prostori u kući, koji povezuju sobe, ali i sami bivaju korišteni za boravak, hajat u prizemlju i tavan na spratu orijentirani su na unutrašnje dvorište, dok se sobe u prizemlju i spratu otvaraju ka rijeci Neretvi.
Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika 2004. godine proglasila je stambenu graditeljsku cjelinu Bišćević–Lakšić u Mostaru nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine.
Svrzina kuća u Sarajevu
Svrzina kuća predstavlja jedan od najreprezentativnijih sačuvanih primjera tradicionalne bosanske kuće, stambene arhitekture osmanskog perioda u Sarajevu i kulture stanovanja muslimanske porodice s kraja 18. i kroz 19. stoljeće. Kuću čini skup više zgrada koje formiraju jedan jedinstven kompleks.
Izgradila ju je stara sarajevska porodica Glođo, koja je pripadala višem staležu, ali je ova porodica ostala bez muških nasljednika, te je kuća ženidbenim vezama prešla u posjed, također, stare sarajevske porodice Svrzo, koji su bili trgovci.
Enterijeri su opremljeni minderima (sećijama), musandarama (drveni ormari), pećima sa glinenim lončićima, peškunima (mali stolić), škrabijama (vitrina), demirlijama… Posebno bogatstvo uređenju prostora daje bogata rezbarija u drvetu, ćilimi, vezeni predmeti od tekstila, predmeti od bakra.
Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH je 8. novembra 2004. godine proglasila ovaj objekat nacionalnim spomenikom kao “Stambenu graditeljsku cjelinu – Svrzina kućaˮ.
Stambeni kompleks Begovine u Stocu
Begovina predstavlja jedinstven kompleks koji svjedoči o najvišim dometima u kulturi stanovanja muslimanskog stanovništva na prostoru Bosne i Hercegovine kao i o kontinuitetu urbanog života stolačkog kraja. Riječ je o kompleksu kuća i privrednih objekata opasanih zidom i povezanih unutrašnjim dvorištima, a koji pripada uglednoj hercegovačkoj porodici Rizvanbegović. Čitav kompleks započet je u 18. stoljeću, a svoj je konačni oblik dosegao tridesetih godina 19. stoljeća.
Uređenje interijera u kojem je svaka soba u svakoj od kuća u Begovini, bez obzira na broj soba, imala svoje kupatilo dodatna je potvrda najviše razine i kulture stanovanja. Sobe su opremljene karakterističnim ugradbenim, višenamjenskim ormarima – musandarama, ćilimima bogatog tkanja i u pravilu su imale mihrab (znak okretanja prema Mekki) te bogato drvorezbarene plafone, dolafe i sećije, prekrivene zlatovezom i tkanjem.
Begovina je proglašena nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine 2008. godine, kao autentični primjer osmansko-bosanske stambene arhitekture
Uzeirbegovića konak u Maglaju
Uzeirbegovića konak je stambeni objekat bogate maglajske porodice Uzeirbegovića, kojeg je sagradio Salihbeg Uzeirbegović oko 1875. godine, sa dispozicijom koja odgovara objektima nastalim u prelaznom periodu između osmanske – orijentalne arhitekture i austrijske – zapadnoevropske.
Historijska građevina – Uzeirbegovića konak u Maglaju proglašena je, 2006. godine, nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine.
Saburina kuća u Sarajevu
Stambena cjelina Saburina kuća u Sarajevu predstavlja jedan od rijetkih sačuvanih primjera stambene arhitekture osmanskog perioda u Sarajevu. Izgrađena je namjenski kao porodična kuća Sabura, stare sarajevske esnafske porodice kazandžija i trgovaca kazandžijskom robom.
Posljednji muški potomak porodice bio je Ibrahim-aga, koji je umro 1867. godine. Kuću je po ženskoj liniji naslijedila porodica Žiga, a danas je u vlasništvu Općine Stari Grad.
Kuća ima status nacionalnog spomenika Bosne i Hercegovine. Njena rekonstrukcija završena je 2014. godine.
Kuća Gradaščevića
Kuća Gradaščevića podignuta je 1786. godine i predstavlja primjer jedne od najbolje očuvanih begovskih kuća. Nalazi se nedaleko od poznate gradačačke kule. Komfor života u ovakvoj kući bio je na visokom stepenu u odnosu na kuće siromašnijih porodica iz perioda u kojem je izgrađena.
Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika 2015. godine, proglasila je „Historijski spomenik – Kuća porodice Gradaščević u Gradačcu, sa pokretnim naslijeđem“, nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine.
Fotografije su, uz dozvolu autora Mirze Hasanefendića preuzete iz monografije “Pod nebom vedre vjere – Islam i Evropa u iskustvu Bosne” publicirane uz istoimenu izložbu koja je prikazana u galeriji Collegium Artisticum. Izložba je uvod u osnivanje budućeg muzeja islamske umjetnosti u Bosni i Hercegovini.
