Mehmed Meša Selimović rođen je 26. aprila 1910. godine u Tuzli, gdje je završio osnovnu školu i gimnaziju. Studij srpskohrvatskog jezika i jugoslovenske književnosti upisao je na Filozofskom fakultetu u Beogradu, na kojem je diplomirao 1934. godine. To je biografski minimum koji se može ispisati o Meši Selimoviću – ali ne i suština njegovog života i književnosti.
Meša Selimović, Ilustracija Furaj. ba
U kolektivnom pamćenju ostao je upisan prije svega kao čovjek obilježen gubitkom brata. Ta lična tragedija postala je duboko ukorijenjena tema njegovog stvaralaštva, a o njoj je prvi put progovorio u romanu Pet zlatnih ptica, koji je 1965. godine izlazio kao podlistak u književnom časopisu Život. Godinu kasnije roman je objavljen u cjelini pod naslovom Derviš i smrt – knjiga koja će zauvijek promijeniti književnu mapu ovih prostora.
Selimović se ovoj temi vratio s vremenskim odmakom, gotovo dvadeset godina nakon bratove smrti. Emocija je, kako je sam zapisao, „odležala“ – izgubila sirovu silovitost, ali dobila dubinu. Lična bol pretočena je u univerzalno pitanje: sukob pojedinca i ideologije, intime i sistema, savjesti i pripadnosti. Njegova dilema – da li je prije svega brat ili lojalan član partije – u romanu se pretače u unutrašnji lom derviša Ahmeda Nurudina, čovjeka razapetog između vjere, ljubavi i pravde.
Upravo tu leži snaga Derviša i smrti: u činjenici da roman nije ispovijest u užem smislu, ali jeste priča u kojoj se svaki čitalac može prepoznati. Selimović svjesno bira historijski okvir kako bi izbjegao faktografsku brutalnost i privatnu zatvorenost teme, tragajući za njenim širim, općeljudskim značenjem.
Ova unutrašnja drama nastavlja se i u romanu Tvrđava, koji mnogi doživljavaju kao duhovni nastavak Derviša. Smješten u Sarajevo uoči Hoćimske bitke, roman nosi istu emocionalnu napetost: stalno preispitivanje između prihvatanja sudbine i pobune protiv neljudskih okolnosti, između potrebe za mirom i nemogućnosti zaborava.
Pored ova dva kapitalna djela, Selimovićev opus obuhvata i pripovijetke Prva četa i Tuđa zemlja, romane Tišine, Magla i mjesečina i Ostrvo, kao i eseje i studije, među kojima se izdvajaju Za i protiv Vuka i Eseji i ogledi. Posebno mjesto zauzimaju Sjećanja, autobiografski tekst u kojem se pisac još jednom vraća vlastitim unutrašnjim borbama.
Danas Meša Selimović živi i izvan knjiga – kroz biste u Sarajevu i Tuzli, kroz nazive ulica i škola, ali prije svega kroz rečenice koje i dalje bole, opominju i tjeraju na razmišljanje. Njegova književnost ostaje trajni podsjetnik da lična tragedija, kada se ispriča iskreno i hrabro, može postati univerzalna priča o čovjeku.
